Państwo i polityka - mylone pojęcia

  Odświeżam wpis o pojęciach, które są dla was czarną magią. Pojawią się na najbliższej kartkówce i na WTZ.

1. Forma państwa - określenie ogólne na wszystkie formy klasyfikacji państw. Tak jest przedstawiana w vademecum OPERON-u (s. 33) i w podręczniku Nowej Ery (s.83). Może się jednak zdarzyć - a zdarzenie takie dotknęło was na jednym z testów - że określenie forma państwa będzie użyte jako synonim formy rządów. Najłatwiej rozpoznać taki zabieg po tym, że druga forma w zadaniu nie występuje, tj. albo występuje forma państwa albo forma rządów. W takiej sytuacji zawsze będzie chodziło o republikę/monarchię. Nawet w vademecum macie przykład takiego stosowania tego pojęcia (s.63-67 przegląd ustrojów istotnych państw).
   

    

2. Forma rządów, czyli z założenia powinno chodzić o republikę/monarchię. Czasem jednak tego określenia używa się jako synonimu systemu politycznego lub ustroju politycznego. Należy zwracać uwagę na kontekst!
   

    

3. System polityczny (system rządów, system państwowy) lub ustrój polityczny (to wszystko synonimy!) może być: parlamentarny (parlamentarno-gabinetowy np. WŁOCHY, gabinetowo-parlamentarny np. WIELKA BRYTANIA, parlamentarno-komitetowy np. SZWAJCARIA, kanclerski np. NIEMCY), prezydencki np. USA, mieszany (półprezydencki, semiprezydencki) np. FRANCJA.
   

    

4. Czym innym jest ustrój terytorialny, tutaj rozróżniamy państwa unitarne (scentralizowane, zdecentralizowane) i federalne (czyli złożone, np. konfederacje, federacje, unie). Lista federacji jest obowiązkowa (w zakresie Europa + największe państwa świata). Radzę zapamiętać: Hiszpania i Wielka Brytania nie są państwami federalnymi.
   

    

5. Reżim polityczny nie sprawia natomiast kłopotów; zawsze może być tylko demokratyczny, autorytarny lub totalitarny. 

6. Legitymizacja władzy wg Maxa Webera: przez charyzmę, przez tradycję, przez prawo.

7. Elementy państwa wg Georga Jellinka: terytorium, władza, ludność.

8. System wyborczy większościowy (ordynacja większościowa). Ordynacja większościowa jest systemem, w którym z reguły każdemu okręgowi wyborczemu przypada jeden mandat, który uzyskuje kandydat, na którego oddano największą ilością głosów. System ten stosowany jest m.in. w Polsce, w wyborach do Senatu. System większościowy, poprzez ograniczenie ilości ugrupowań w parlamencie, prowadzi zazwyczaj do powstania jednopartyjnych większości.

9. System wyborczy proporcjonalny (ordynacja proporcjonalna). Ordynacja proporcjonalna stosowana jest w większości krajów europejskich. W celu rozdzielenia mandatów stosuje się różnego rodzaju przeliczenia liczby głosów biorąc pod uwagę także przynależność partyjną kandydatów (zazwyczaj stosuje się promującą większe ugrupowania metodę d'Hondta - tak jest w Polsce). W efekcie przeliczenia wybrany kandydat niekoniecznie musi być tym, który uzyskał najwięcej głosów - zwykle w ordynacji proporcjonalnej jest to kandydat, który zajmował pierwsze miejsce na liście partyjnej, na którą padło najwięcej głosów. System proporcjonalny uważany jest za lepiej oddający preferencje wyborców.

 

Najwięcej zawsze wyjaśniają konkretne przykłady, polecam:

•    Zestawienie systemów ustrojowych